FCM a LFGB – jaka jest różnica i jak przygotować deklarację zgodności dla produktów do kontaktu z żywnością?
Updated: Jul 22
Produkty mające kontakt z żywnością to nie tylko opakowania spożywcze. To również kubki, talerze, sztućce, pojemniki, butelki, formy silikonowe, młynki, akcesoria kuchenne, uszczelki, elementy ekspresów, powłoki, ceramika, stal nierdzewna, tworzywa sztuczne, papier, karton, drewno, szkło i wiele innych materiałów.
W praktyce importerzy bardzo często pytają dostawcę o „LFGB”, „food grade” albo „FDA”. Problem polega na tym, że te określenia nie oznaczają tego samego. Dla rynku Unii Europejskiej podstawą jest zgodność z przepisami FCM, czyli Food Contact Materials. LFGB jest natomiast prawem niemieckim i ma znaczenie przede wszystkim wtedy, gdy produkt trafia na rynek niemiecki albo gdy klient, marketplace lub sieć handlowa wymaga testów pod standard niemiecki.
Dlatego przy produktach do kontaktu z żywnością nie wystarczy zapytać: „czy produkt jest food grade?”. Trzeba ustalić, z jakiego materiału jest wykonany, z jaką żywnością będzie miał kontakt, w jakiej temperaturze, przez jaki czas i czy istnieją właściwe raporty migracji oraz deklaracja zgodności.
1. Co to jest FCM?
FCM oznacza Food Contact Materials, czyli materiały i wyroby przeznaczone do kontaktu z żywnością. Jest to szeroka kategoria obejmująca zarówno gotowe produkty, jak i materiały, z których te produkty są wykonane.
Do FCM mogą należeć między innymi:
kubki,
talerze,
miski,
pojemniki na żywność,
butelki,
formy silikonowe,
akcesoria kuchenne,
deski do krojenia,
garnki i patelnie,
powłoki nieprzywierające,
opakowania spożywcze,
folie i woreczki,
elementy ekspresów do kawy,
uszczelki,
słomki,
sztućce,
ceramika,
szkło,
stal nierdzewna,
tworzywa sztuczne,
papier i karton.
Podstawowa zasada jest prosta: materiał mający kontakt z żywnością nie może przenosić do żywności substancji w ilościach, które mogłyby zagrażać zdrowiu, powodować nieakceptowalną zmianę składu żywności albo pogarszać jej smak, zapach lub wygląd.
2. Co jest podstawą prawną FCM w UE?
Najważniejszym aktem jest Rozporządzenie (WE) nr 1935/2004. To ogólne rozporządzenie ramowe dla materiałów i wyrobów przeznaczonych do kontaktu z żywnością.
Oprócz tego bardzo ważne jest Rozporządzenie (WE) nr 2023/2006 w sprawie dobrej praktyki produkcyjnej, czyli GMP. Oznacza to, że materiały do kontaktu z żywnością powinny być produkowane w kontrolowany sposób, zgodnie z procedurami, dokumentacją i systemem jakości.
Dla niektórych materiałów istnieją też szczegółowe przepisy unijne, np.:
Rozporządzenie (UE) nr 10/2011 dla tworzyw sztucznych,
przepisy dla ceramiki,
przepisy dla regenerowanej folii celulozowej,
przepisy dotyczące aktywnych i inteligentnych materiałów do kontaktu z żywnością,
przepisy dotyczące recyklingowanego plastiku do kontaktu z żywnością.
W praktyce oznacza to, że nie ma jednego uniwersalnego „testu FCM” dla wszystkich produktów. Inaczej bada się plastikowy pojemnik, inaczej ceramiczny kubek, inaczej silikonową formę, a jeszcze inaczej metalowy młynek do pieprzu albo drewnianą deskę do krojenia.
3. Co to jest LFGB?
LFGB to niemiecka ustawa Lebensmittel-, Bedarfsgegenstände- und Futtermittelgesetzbuch, czyli niemiecki kodeks dotyczący żywności, artykułów codziennego użytku i pasz. W kontekście importerów najczęściej chodzi o część dotyczącą materiałów i wyrobów mających kontakt z żywnością.
W praktyce handlowej „LFGB” oznacza zwykle, że produkt został przebadany pod wymagania niemieckie, często z uwzględnieniem badań migracji oraz oceny sensorycznej, czyli wpływu produktu na smak i zapach żywności.
Trzeba jednak uważać na język. „LFGB certificate” nie jest jednym oficjalnym certyfikatem państwowym wydawanym przez niemiecki urząd. Najczęściej jest to raport lub certyfikat laboratoryjny potwierdzający, że produkt spełnia określone wymagania dla rynku niemieckiego.
Dlatego jeśli dostawca mówi „we have LFGB”, należy poprosić o pełny raport badań, a nie tylko jednostronicowy certyfikat.
4. FCM a LFGB – najważniejsza różnica
Najprościej:
FCM to szeroki system przepisów unijnych dotyczących materiałów do kontaktu z żywnością.
LFGB to niemieckie prawo krajowe, które ma znaczenie przede wszystkim dla rynku niemieckiego i często jest traktowane jako bardziej rygorystyczny punkt odniesienia, zwłaszcza przy produktach kuchennych, silikonowych, plastikowych, gumowych, ceramicznych i powlekanych.
Jeżeli sprzedajesz produkt w Polsce lub ogólnie w UE, podstawą jest FCM. Jeżeli sprzedajesz w Niemczech, na Amazon.de, do niemieckiej sieci handlowej albo klient wymaga zgodności niemieckiej, wtedy LFGB może być konieczne lub bardzo praktycznie wymagane.
To nie jest wybór „FCM albo LFGB”. Dla UE potrzebujesz zgodności z FCM, a LFGB może być dodatkowym wymaganiem dla Niemiec.
5. Czy FCM albo LFGB oznacza CE?
Nie. To bardzo ważne.
Produkty do kontaktu z żywnością zasadniczo nie mają oznakowania CE tylko dlatego, że są FCM. Kubek ceramiczny, pojemnik plastikowy, silikonowa forma czy stalowy młynek do pieprzu nie otrzymują CE na podstawie przepisów o kontakcie z żywnością.
Zgodność wykazuje się przez:
deklarację zgodności,
raporty badań migracji,
dokumentację materiałową,
ocenę zastosowania produktu,
oznakowanie do kontaktu z żywnością,
instrukcje użycia, jeżeli są potrzebne.
Wyjątkiem może być sytuacja, gdy produkt oprócz kontaktu z żywnością podlega innym przepisom CE, np. elektryczny blender, ekspres do kawy, czajnik, urządzenie z Bluetooth albo maszyna do przetwarzania żywności. Wtedy CE dotyczy tych innych przepisów, np. LVD, EMC, RED, RoHS lub maszyn, a FCM jest dodatkową częścią zgodności dla elementów mających kontakt z żywnością.
6. Co trzeba ustalić przed badaniami?
Przed zleceniem testów lub przygotowaniem deklaracji zgodności trzeba ustalić warunki użycia produktu.
Najważniejsze pytania są następujące:
Z jakiego materiału wykonany jest produkt?
Czy wszystkie elementy mają kontakt z żywnością?
Czy kontakt jest bezpośredni czy pośredni?
Z jakim typem żywności produkt będzie używany?
Czy żywność będzie sucha, wodna, kwaśna, tłusta czy alkoholowa?
Jaka będzie temperatura kontaktu?
Jak długo produkt będzie miał kontakt z żywnością?
Czy produkt będzie używany w piekarniku, mikrofalówce, lodówce lub zmywarce?
Czy produkt jest jednorazowy czy wielokrotnego użytku?
Czy produkt jest przeznaczony dla dzieci?
Czy produkt ma powłokę, nadruk, klej, uszczelkę, barwnik albo lakier?
Czy produkt ma instrukcję ograniczającą użycie, np. „nie używać z tłustą żywnością” albo „maksymalnie 70°C”?
Bez odpowiedzi na te pytania raport badań może być mało przydatny, bo test migracji musi odpowiadać realnemu lub przewidywalnemu użyciu produktu.
7. Jakie dokumenty są potrzebne dla FCM?
Dla produktu do kontaktu z żywnością importer powinien mieć co najmniej:
opis produktu,
zdjęcia produktu,
listę materiałów i komponentów,
specyfikację materiałową,
informacje o barwnikach, powłokach, klejach, lakierach i uszczelkach,
raporty badań migracji,
raporty sensoryczne, jeżeli są wymagane lub praktycznie potrzebne,
deklarację zgodności,
instrukcję użycia i ograniczenia,
oznakowanie produktu lub opakowania,
dane producenta i importera,
identyfikację modelu, partii lub serii,
dokumenty potwierdzające GMP,
dokumenty od dostawców surowców, jeżeli są potrzebne.
Dla plastiku dokumentacja jest zwykle bardziej szczegółowa, ponieważ Rozporządzenie (UE) nr 10/2011 przewiduje konkretne zasady dotyczące składu, migracji globalnej, migracji specyficznej i deklaracji zgodności.
8. Jakie badania są typowe?
Typowe badania zależą od materiału.
Dla tworzyw sztucznych zwykle sprawdza się:
migrację globalną,
migrację specyficzną,
substancje ograniczone,
metale, jeżeli dotyczy,
barwniki,
warunki kontaktu z żywnością,
zgodność z Rozporządzeniem (UE) nr 10/2011.
Dla silikonu często sprawdza się:
migrację globalną,
lotne związki organiczne,
substancje ekstrahowalne,
test sensoryczny,
odporność na temperaturę,
zgodność z wymaganiami niemieckimi lub rekomendacjami BfR, jeżeli produkt ma być sprzedawany w Niemczech.
Dla ceramiki zwykle sprawdza się:
migrację ołowiu,
migrację kadmu,
czasem migrację innych metali,
zgodność z przepisami dla ceramiki,
bezpieczeństwo szkliwa i dekoracji.
Dla metalu i stali nierdzewnej sprawdza się między innymi:
migrację metali,
skład stopu,
odporność na korozję,
kontakt z żywnością kwaśną,
jakość powłok lub elementów dodatkowych.
Dla papieru i kartonu mogą być istotne:
skład materiału,
migracja substancji,
barwniki i wybielacze,
PFAS, jeżeli materiał jest tłuszczoodporny lub powlekany,
kontakt z suchą, tłustą lub wilgotną żywnością.
9. Deklaracja zgodności – kiedy jest potrzebna?
Deklaracja zgodności jest szczególnie ważna dla materiałów, dla których przepisy szczegółowe jej wymagają, np. dla tworzyw sztucznych. W praktyce deklaracja jest również często wymagana przez klientów, marketplace’y, sieci handlowe i organy kontroli jako podstawowy dokument potwierdzający, że produkt został oceniony pod kątem kontaktu z żywnością.
Trzeba odróżnić deklarację od raportu badań.
Raport badań pokazuje wyniki testów laboratoryjnych.
Deklaracja zgodności jest formalnym oświadczeniem producenta, importera lub podmiotu odpowiedzialnego, że produkt spełnia właściwe przepisy i może być używany w określonych warunkach kontaktu z żywnością.
Dobry raport bez poprawnej deklaracji nadal może być niewystarczający. Z kolei deklaracja bez realnych raportów i danych materiałowych może być pusta i ryzykowna.
10. Jak przygotować deklarację zgodności?
Deklaracja zgodności powinna być przygotowana dla konkretnego produktu, materiału, modelu lub serii. Nie powinna być ogólną kartką z napisem „food grade”.
W deklaracji warto uwzględnić:
Dane wystawcy deklaracji
Nazwa firmy, adres, dane kontaktowe, rola w łańcuchu dostaw.
Identyfikację produktu
Nazwa produktu, model, numer partii, SKU, zdjęcie lub opis.
Materiał produktu
Na przykład: PP, PE, PET, silikon, ceramika, stal nierdzewna, szkło, papier, powłoka, uszczelka.
Przeznaczenie produktu
Opis, do jakiego kontaktu z żywnością produkt jest przeznaczony.
Podstawy prawne
Na przykład Rozporządzenie (WE) nr 1935/2004, Rozporządzenie (WE) nr 2023/2006, Rozporządzenie (UE) nr 10/2011 dla plastiku, przepisy dla ceramiki albo wymagania krajowe, jeżeli mają zastosowanie.
Warunki użycia
Typ żywności, czas kontaktu, temperatura, jednorazowe lub wielokrotne użycie, mikrofalówka, piekarnik, zmywarka, zamrażarka.
Informacje o substancjach ograniczonych
W szczególności dla tworzyw sztucznych: substancje z limitami migracji specyficznej, dual-use additives, ograniczenia i warunki stosowania.
Wyniki lub odniesienie do raportów badań
Numer raportu, data, laboratorium, zakres badania.
Ograniczenia użycia
Na przykład: nie używać z żywnością tłustą, nie używać powyżej określonej temperatury, nie używać w piekarniku, tylko do suchej żywności.
Oświadczenie o zgodności
Jasne stwierdzenie, że produkt spełnia właściwe wymagania dla materiałów i wyrobów przeznaczonych do kontaktu z żywnością.
Data, miejsce, podpis
Deklaracja powinna być podpisana przez osobę upoważnioną.
11. Przykładowy układ deklaracji zgodności
Deklaracja zgodności może mieć następującą strukturę:
Deklaracja zgodności dla materiału/wyrobu przeznaczonego do kontaktu z żywnością
Wystawca deklaracji:
[nazwa firmy, adres, dane kontaktowe]
Produkt:
[nazwa produktu, model, numer partii/SKU
Opis produktu:
[krótki opis produktu i jego przeznaczenia]
Materiał:
[np. silikon, PP, stal nierdzewna, ceramika, szkło, papier]
Przeznaczone zastosowanie:
Produkt jest przeznaczony do kontaktu z [rodzaj żywności] w warunkach [czas i temperatura].
Podstawy prawne:
Produkt spełnia wymagania właściwych przepisów dotyczących materiałów i wyrobów przeznaczonych do kontaktu z żywnością, w szczególności:
Rozporządzenie (WE) nr 1935/2004,
Rozporządzenie (WE) nr 2023/2006,
[Rozporządzenie (UE) nr 10/2011, jeżeli dotyczy tworzyw sztucznych],
[inne właściwe przepisy lub wymagania krajowe, jeżeli dotyczy].
Raporty badań:
Zgodność potwierdzono na podstawie raportów:
[numer raportu, data, laboratorium, zakres].
Ograniczenia stosowania:
[np. maksymalna temperatura, typ żywności, brak stosowania w piekarniku, tylko żywność sucha, tylko kontakt krótkotrwały].
Oświadczenie:
Na podstawie dostępnej dokumentacji, specyfikacji materiałowej i raportów badań oświadczamy, że wskazany produkt jest zgodny z wymaganiami dla materiałów i wyrobów przeznaczonych do kontaktu z żywnością w określonych powyżej warunkach stosowania.
Data i podpis:
[miejsce, data, imię i nazwisko, stanowisko, podpis]
12. Najczęstsze błędy w deklaracjach FCM
Najczęstsze błędy to:
deklaracja bez wskazania konkretnego produktu,
brak numeru modelu lub partii,
brak informacji o materiale,
brak warunków użycia,
brak czasu i temperatury kontaktu,
brak informacji o typie żywności,
powołanie się tylko na „LFGB” bez przepisów UE,
powołanie się tylko na „FDA” dla rynku UE,
deklaracja dla surowca zamiast dla gotowego produktu,
raport dla innego modelu,
raport dla innego koloru lub innego materiału,
badanie tylko jednego elementu, gdy żywność dotyka kilku materiałów,
brak testu sensorycznego przy produktach, gdzie smak i zapach mogą być problemem,
brak tłumaczenia lub brak zrozumiałych ograniczeń użycia dla użytkownika.
13. Czy raport LFGB wystarczy w UE?
Czasami tak, ale nie zawsze.
Raport LFGB może być bardzo wartościowy, zwłaszcza dla rynku niemieckiego. Nie oznacza jednak automatycznie, że cała dokumentacja FCM dla UE jest kompletna. Trzeba sprawdzić, co dokładnie było badane, pod jakie przepisy, dla jakiego materiału, w jakich warunkach i czy raport obejmuje gotowy produkt.
Przykład: silikonowa forma może mieć raport LFGB, ale jeśli raport dotyczy innego koloru, innej mieszanki silikonu albo tylko surowca, a nie gotowego produktu, dokument może być niewystarczający.
Podobnie plastikowy pojemnik może mieć ogólny raport „food contact”, ale bez informacji o migracji specyficznej, typie żywności, temperaturze i czasie użycia trudno ocenić, czy produkt faktycznie nadaje się do danego zastosowania.
14. Co powinien zrobić importer?
Importer powinien zebrać dokumenty przed wprowadzeniem produktu do obrotu. Minimalny praktyczny pakiet to:
Specyfikacja produktu.
Specyfikacja materiałowa.
Lista elementów mających kontakt z żywnością.
Raporty migracji dla właściwych materiałów.
Raport sensoryczny, jeżeli dotyczy.
Deklaracja zgodności FCM.
Informacja o czasie, temperaturze i typie żywności.
Instrukcja użytkowania i ograniczenia.
Etykieta lub oznakowanie do kontaktu z żywnością.
Dane producenta i importera.
Potwierdzenie GMP od producenta.
Dokumenty LFGB, jeżeli produkt trafia do Niemiec lub klient ich wymaga.
Jeżeli produkt jest wielomateriałowy, trzeba sprawdzić każdy element, który ma kontakt z żywnością. Przykładowo w pojemniku nie wystarczy zbadać samego pudełka, jeśli żywność dotyka również uszczelki, pokrywki, nadruku albo powłoki.
15. FCM, LFGB, FDA – jak tego nie mylić?
W praktyce dostawcy często używają różnych skrótów zamiennie, ale nie powinno się ich traktować jako równoważnych.
FCM – system przepisów UE dla materiałów do kontaktu z żywnością. To jest podstawowy punkt odniesienia dla rynku UE.
LFGB – prawo niemieckie i praktyczny standard badań dla rynku niemieckiego. Może być wymagany przez klientów, sieci handlowe lub Amazon.de.
FDA – odnosi się do przepisów amerykańskich. Może być przydatne dla rynku USA, ale samo FDA nie zastępuje dokumentów FCM dla rynku UE.
Jeżeli produkt ma być sprzedawany w UE, dokumenty powinny odnosić się do prawa UE. Jeżeli ma być sprzedawany w Niemczech, warto dodatkowo mieć dokumenty LFGB. Jeżeli ma być sprzedawany w USA, wtedy analizuje się wymagania FDA.
16. Podsumowanie
FCM i LFGB nie oznaczają tego samego. FCM to unijny system zgodności dla materiałów i wyrobów przeznaczonych do kontaktu z żywnością. LFGB to niemieckie prawo i praktyczny standard badania produktów na rynek niemiecki.
Dla importera najważniejsze jest to, że nie wystarczy ogólne hasło „food grade” ani jednostronicowy „LFGB certificate”. Trzeba mieć dokumentację odnoszącą się do konkretnego produktu, materiału, warunków użycia i właściwych przepisów.
Najbezpieczniejsze podejście jest proste: najpierw ustalić materiał i warunki kontaktu z żywnością, potem dobrać właściwe badania, a na końcu
przygotować deklarację zgodności. Dopiero wtedy można realnie powiedzieć, że produkt nadaje się do kontaktu z żywnością w określonych warunkach.